Asteazken honetan, uztailaren 23an, Agirre Lehendakaria Centerrek Busturialdea-Urdaibai eskualdean garatutako entzute prozesuaren lehen txostena aurkeztu du Gernikako Elkartegian. Hauexek dira ondorio nagusiak:

Aniztasuna. Entzute-prozesuaren lehen fase honen lehen ondorioa da parte-hartzea oso anitza eta aktiboa izaten ari dela. 500 narratiba baino gehiago bildu ditugu dagoeneko, eta beste 400 pertsona identifikatu ditugu elur-bola prozesuaren bidez, hurrengo hilabeteetan elkarrizketatuko ditugunak. Narratiba horietako gehienak prozesu honetarako prestatutako plataforma digitalean irakur daitezke oso-osorik, modu anonimoan eta parte-hartzaileen berariazko baimenarekin. Benetan eskertzen dugu pertsona hauek Agirre Lehendakaria Centerren lanean erakutsi duten konfiantza eta errespetu osoz hartzen dugu prozesuan ez parte hartzea erabaki dutenen jarrera. Gure helburua da batzuen eta besteen iritziak sakon ulertzea, eta haien ikuspegia txosten honetan islatzea.

Sesgo metodologikoa. Entzute prozesuak 5 narratiba nagusi identifikatu ditu orain arte. Lantzen ari garen lagina dagoeneko esanguratsua den arren, oso garrantzitsua da gogoraraztea emaitzen aurrerapen horrek ez duela prebalentzia esan nahi. Elur-bolaren prozesuaren bidez, lehenengo fasean, pertsona interesatuenen eta aktiboenen iritziak jasotzen dira, eta, beraz, azken emaitza desitxuratu egin daiteke. Datozen hilabeteetan ikusiko dugu eredu horiek berresten diren edo ñabardurak eta zuzenketak sartu behar ditugun. Gure ustez, oraindik falta da pertsona migratuen iritzi gehiago jasotzea, pertsona gazteenen eta zaharrenen ikuspegia hobeto ulertzea, eta lurraldeko kultura-eragile nagusiena.

 Lankidetzazko gobernantza. Identifikatutako 5 narratibak bat datoz esatean ez dela nahikoa informazio egon proiektuari buruz, eta beharrezkoa dela halako ekimenei ekiteko modua birplanteatzea. Alde zein kontra daudenek, eta batez ere iritzi definiturik adierazten ez dutenek, uste dute ez dutela beharrezko informaziorik, eta denbora errealean partekatzeko eskatu diete euskal erakundeei. Gardentasunak dagoeneko ematen ari diren urrats ezberdinei buruzko zalantzak uxatu litzakeela uste dute. 

Eskaera horrekin batera, garrantzi handiko proiektu estrategikoei heltzeko moduari buruzko gogoeta sakonago bat dator. Berariaz, “lankidetzazko-gobernantzaren” ikuspegia txertatzeko beharra planteatzen da, non erakundeek gizarte-eragileekin, enpresekin eta ezagutza-zentroekin hitz egingo duten prozesu osoan, ez soilik hasieran edo amaieran. Euskal osasun-sistemaren eraldaketa, energia-eredua edo segurtasun-politikak eztabaidatzeko lankidetza-gobernantzako foro berriak ireki diren bezala, horrelako ekimen estrategikoek antzeko jarduera-ereduari jarraitu beharko liokete. 

Sakondu beharra. Aurkitutako iritziak sortzen dituzten eztabaida sozial guztietan bezala, bildutako narratibek ere uste dute nolabaiteko zailtasuna egon daitekeela auzi honi buruzko iritzi publikoak adierazteko, eta entzute prozesuak ahalegin berezia egin behar duela balizko narratiba ezkutu horiek identifikatzeko.

Giza Garapen Iraunkorra. Desberdintasunak eta ñabardurak gorabehera, narratiba guztiak Giza Garapen Iraunkorrarekiko konpromisotik eraikitzen dira. Biosfera erreserba bultzatzeko lanean hamarkadak daramatzaten pertsonen ustez, oso bilakaera positiboa gertatu da eskualdean esparru honetan. Lehen, biosferaren erreserba deklaratzea garapen ekonomikorako balizko oztopo gisa ikusten zen, eta narratiba honek bilakaera positiboa izan du.

Gaur egun, museoa handitzearen aldeko eta kontrako iritziak aurkitzen ditugu, baina narratiba ezberdinen gainetik patroi komunak daude eta narratiba hauek eraikitzeko erabiltzen diren argudioak antzekoak dira: (1) beharrezkoa da ingurunearen babes berezia (erreserba naturala delako) eta eremuaren garapen sozio-ekonomikoa konbinatzea; (2) turismo-eredu baten alde egin behar dugu, kontuan hartuko dituena sortzen dituen inpaktu negatiboak, batez ere enpleguaren kalitatean, eragin zuzena etxebizitzen prezioen igoeran eta garraio-sistemen saturazioan. Adostasun handia dago gai honen inguruan eta gaur egun arte, oso aipagarria da klima aldaketari buruzko narratiba “negazionistarik” jaso ez izana edo giza garapen iraunkorrari lotutako balioen esparrutik kanpo kokatzea. 

Garapen-eredua. Identifikatutako patroi gehienek uste dute sakoneko eztabaida eskualdeko garapen-ereduarekin lotuta dagoela.  Busturialdeak beharrezko baldintzak betetzen ditu mundura proiektatzeko, garapen soziala, ekonomikoa eta ingurumenaren babesa uztartzeko gai den berrikuntza eta esperimentazio aurreratuko laborategi gisa. Orain arte, entzuteko prozesua eta eskualdearen garapenerako plan estrategikoari lotutako lanak paraleloan joan dira, baina etorkizunean elkarri lotuta egon litezke.

Ahots horiek turismo eredu berri bat eskatzen dute, eta egungo ereduak sortzen dituen etxebizitza eta garraio arazoei irtenbide zehatzak eskaintzea. Narratiba guztiak bat datoz esatean azken 10 urteotan aldatu egin dela euskal gizarteak turismoaren balioa ulertzeko duen modua, eta ez Urdaibain bakarrik.  Duela hamarkada bat, modu positiboan interpretatzen zen garapen-bidean dagoen eskualde batera bisitariak erakartzea; gaur egun, berriz, askoz ikuspegi kritikoagoa dago sortzen dituen inpaktu errealei buruz. Lehen oparotasunaren sinonimo zena, gaur egun zalantzak eta erresistentziak sortzen ditu, etxebizitzan, mugikortasunean, zerbitzuetan eta gizarte-kohesioan duen eragin zuzenagatik. 

Kokapena elementu sinboliko gisa. Museoaren balizko kokapena kontu zentrala da. Entzute-prozesuari esker, egiaztatu ahal izan da ez dagoela aurrez aurreko aurkakotasunik kultura-azpiegitura berriak garatzeko aukeraren aurrean. Hala ere, Muruetan kokatzeak ez da onartua profil ezberdinetan, eta frikzio sinbolikoaren puntu bilakatu da, komunitatearentzat ingurumen, historia eta emozio balioz betea. Museoaren kokapen posibleak, dimentsioa eta izaera birpentsatzeak eztabaida berrabiaraztea ahalbidetuko luke.