Lurralde-berrikuntzan oinarritutako elkarrizketa: Greater Manchester eta Euskadi
Mahai-ingurua, Alliance Manchester Business School | 2026ko ekainaren 26a
Partaideak:
Elvira Uyarra (MIoIR, Manchesterreko Unibertsitatea), Gorka Espiau (ALC, EHU), Julia Martínez (ALC, EHU), Alan Harding (GMCA eta Manchesterreko Unibertsitatea), Rubén Sanz Ferrero (Espainiako Kontsulatu Nagusia Manchesterren), Matt Ziembla (MIoIR, Manchesterreko Unibertsitatea), Usman Aziz (MIoIR, Manchesterreko Unibertsitatea), Mabel Sánchez Barrioluengo (MIoIR, Manchesterreko Unibertsitatea), Matthew Kershaw (GMCA), Coral Grainger (garapen ekonomikoan eta gaitasunetan aditua), Kieron Flanagan (MIoIR, Manchesterreko Unibertsitatea), Katie Penney (The Productivity Institute, Manchesterreko Unibertsitatea), Mandy Parkinson (Salfordeko Unibertsitatea).
Eztabaidaren laburpena:
1. Berrikuntza epe luzeko lurralde-eraldaketa gisa
Mahai-inguruak Greater Manchesterreko eta Euskadiko ikertzaileak, arduradun politikoak eta eragileak bildu zituen, lurraldean oinarritutako berrikuntza-politiken bilakaera aztertzeko, esperientziak alderatzeko eta etorkizuneko eskualde-garapenerako ikasgaiak identifikatzeko.
Saioa euskal ikerketa-proiektuaren aurkezpenarekin ireki zen, zeinak zientzia, teknologia eta berrikuntza-politiken 50 urteko ibilbidea jasotzen duen, autogobernua berrezarri zenetik gaur egunera arte. Euskal kasua adibide salbuespenezko gisa aurkeztu zen, non industria-modernizazioak, hazkunde ekonomikoak, garapen sozialak eta ezberdintasunen murrizketak elkarrekin egin duten aurrera hainbat hamarkadatan zehar.
Ikerketak defendatzen du aplikatutako politikak katalogatzea bezain garrantzitsua dela erabaki horiek zergatik hartu ziren ulertzea.
2. Lidergo kolektiboa, pragmatismoa eta krisia katalizatzaile gisa
Maiz sortutako galdera bat izan zen ea lurralde-eraldaketaren arrakasta lidergo ikusgarri bati ala ekintza kolektibo zabalago bati zor zaion nagusiki. Euskadiren kasuan, aldaketa politiko handiak lidergo politikoaren eta gizarte-konsentsu sendo baten uztarketatik jaio ziren, eta krisi garaiak erakunde arteko lankidetzarako eta esperimentaziorako baldintzak sortu zituzten.
Partaideek paralelismoak ezarri zituzten Greater Manchesterrekin, non aurrerapena askotan tokiko agintarien, unibertsitateen, Gobernu nazionalaren eta beste eragile batzuen arteko lan-harreman pragmatikoen mende egon baita, lerrokatze politiko formal baten mende baino gehiago. Eztabaidak iradoki zuen eraldaketa arrakastatsu batek lidergo sendoa zein inplikazio kolektiboaren sentimendua behar dituela.
3. Teknologia zein zientzia ardatz duten berrikuntza-sistemak
Bi eskualdeen arteko desberdintasun nagusietako bat unibertsitateen, zientziaren eta berrikuntzaren arteko harremanari buruzkoa izan zen. Euskal eredua historikoki teknologia ardatz izandako eredu gisa deskribatu zen, zientzia ardatz hartu beharrean. 80ko hamarkadako industriaren krisialdian, inbertsio publikoa industriari oso lotuta zeuden zentro teknologikoetara bideratu zen, unibertsitateetara nagusiki bideratu ordez. Zentro horiek berrikuntzaren azpiegitura zentral bilakatu ziren, enpresei azkar modernizatzen lagunduz eta fabrikazio-sektorearen lehiakortasuna sendotuz. Unibertsitateak, aitzitik, posizio periferikoagoan geratu ziren berrikuntza-sistemaren barruan, eta beren balioa batez ere profesional kualifikatuak prestatzeko gaitasunean ikusten zen, eta ez berrikuntzarako ezagutza-sorreraren eragile nagusi gisa. Ibilbide historiko horrek euskal berrikuntza-sistema bideratzen jarraitzen du gaur egun ere.
Greater Manchesterreko ekosistemak, ordea, askoz neurtu handiagoan du unibertsitateen menpekotasuna, berrikuntzaren eragile nagusi gisa. Horrela, eztabaidak bi eskualdeetako etorkizuneko berrikuntza-sistemek gaitasun teknologikoa, ikerketa zientifikoa eta gizarte-erronken eskakizunak nola hobeto lotu zitzaketen izan zuen ardatz.
4. Manufaktura-industria, desindustrializazioa eta lurralde-garapena
Manufaktura-industriaren garrantzia behin eta berriz azpimarratu zen. Beheraldian zehar Euskadik industriarekiko konpromisoari eusteko hartutako erabakia nahita egindakoa eta, garai hartan, ohikoa ez zena gisa deskribatu zen: manufaktura-industria albo batera utzi ordez, inbertsio publikoak modernizazio teknologikoa eta industria-berregituraketa babestu zituen.
Partaideek adierazi zuten Erresuma Batuak, neurri handi batean, kontrako bidea jarraitu zuela, desindustrializazio nabarmen batekin eta higiezinen sektoreak bultzatutako birsorkuntzari garrantzi handiagoa emanez. Greater Manchesterren martxan dauden ekimenak eztabaidatu ziren, horien artean «Atom Valley» eta material aurreratuen programak, berrikuntza-politika berriro ere manufaktura-industriarekin, produktibitatearekin eta lurralde-garapen ekonomikoarekin lotzeko ahalegin gisa.
5. Unibertsitateak eta tokiko berrikuntza-ekosistemak
Unibertsitateen zereginak eztabaida zabala eragin zuen. Partaideek hainbat ekarpen osagarri nabarmendu zituzten: talentua prestatzea eta erakartzea, ikerketa egitea, berrikuntza-ekosistemak babestea eta enpresekin nahiz erakunde publikoekin lankidetzan aritzea., Halaber,, eztabaidatu zen ea, batzuetan, unibertsitateek pisu handiegia izan dezaketen tokiko berrikuntza-sistemen barruan eta, aitzitik, ekonomiarekin eta gizartearekin oro har nahiko konektatuta gabe geratu daitezkeen.
Arreta berezia jarri zitzaion enpresa txikiagoak eta beren burua berrikuntza-ekosistemaren parte gisa identifikatzen ez dutenak inplikatzeko erronkari. Lanbide heziketako zentroekiko lankidetzaren eta berrikuntza aplikatuko programen adibideak partekatu ziren, berrikuntzarako laguntza arrakastaz konektatzea lortu dutenak, bestela politika-eztabaidetatik kanpo geratuko liratekeen enpresekin.
6. Ekosistemen konplexutasuna eta arkitektura instituzionala
Hainbat partaidek adierazi zuten bi eskualdeak gero eta konplexuagoak diren ekosistemen ekosistemen esparruan ari direla lanean gaur egun. Horrek galdera batzuk eragin zituen: zein neurritan den erabilgarria konplexutasun instituzionala, hainbat erakunde eta gobernantza-maila izateak erresilientzia hobetzen duen ala bikoiztasunak sortzen dituen, eta koordinazioa nola lor daitekeen gehiegizko burokrazian erori gabe.
Euskal kasua oso elkarrekiko lotua eta lankidetzazkoa den sistema gisa aurkeztu zen, non erakunde askok autonomia handiz jarduten duten, eta, aldi berean, helburu komunen inguruan zabal lerrokatuta mantentzen diren. Galderak egin ziren lerrokatze horri nola eusten zaion inguruan, eta ea agenda zabaldu eta eragile kopurua handitu ahala eutsi daitekeen.
7. Hazkunde inklusiboa eta gizarte-emaitzak
Bereziki interesgarria izan zen berrikuntzaren eta desparekotasunaren arteko harremana. Eztabaidak ardatz hartu zuen ea berrikuntza-politikek abantailak sektore edo leku jakin batzuetan metatzeko joera duten, eta sistemak nola diseina daitezkeen onura horiek modu zabalagoan banatzeko.
Euskal esperientzia aztertu zen, berrikuntzak bultzatutako hazkundea gizarte-inklusioarekin uztartu daitekeen adibide gisa, politikak babes sozialeko, hezkuntzako inbertsioko eta gobernantza kolektiboko esparru zabalago baten barruan kokatzen direnean. Partaideak ados egon ziren berrikuntza-sistemak ez direla neurtu behar adierazle ekonomikoen arabera bakarrik, baita beren gizarte-inpaktuagatik, ongizateari egiten dioten ekarpenagatik eta inklusioa sustatzeko duten gaitasunagatik ere.
8. Etorkizunera begira erronka komunak
Elkarrizketa bi eskualdeek aurrez aurre dituzten hainbat erronka identifikatuz amaitu zen:
- Talentua eta demografia: langile kualifikatuak erakartzea eta mantentzea, biztanleriaren zahartzeari erantzuna ematea eta nazioartean talentua lortzeko lehiatzea.
- Inbertsio publikoa eta pribatua: inbertsio publikoa eraginkortasunez aprobetxatzea eta sektore pribatuak berrikuntzarekiko duen konpromisoa handitzea.
- Misio estrategiko berriak: hainbat eragile mugiarazteko gaitasuna duten etorkizuneko proiektu eraldatzaileak identifikatzea eta iraganeko arrakastetan oinarritutako egokitasunean ez erortzea.
- Zientzia, teknologia eta gizartea: gaitasun zientifikoaren eta gizarte-beharren arteko lotura sendoagoak ezartzea, eta ikerketan nahiz berrikuntzan egindako inbertsioaren balio publikoa erakustea.
- Ebaluazioa eta ikaskuntza: programa mailako adierazleez harago joatea, berrikuntza-ekosistemak denboran zehar nola bilakatzen diren ulertzea eta aldaketa sistemikoa ebaluatzeko ikuspegi hobetuak garatzea.
- Talentua eta demografia: langile kualifikatuak erakartzea eta mantentzea, biztanleriaren zahartzeari erantzuna ematea eta nazioartean talentua lortzeko lehiatzea.
Eztabaidak erakutsi zuen Greater Manchesterrek eta Euskadik lurraldean oinarritutako berrikuntza-politiken adibide desberdinak baina elkarren osagarri direnak eskaintzen dituztela. Haien historia instituzionalak oso ezberdinak diren arren, bi kasuek agerian uzten dute epe luzeko konpromisoaren, konfiantzazko harremanen, erakunde zibiko sendoen eta berrikuntza-politikak lehentasun ekonomiko zein sozial zabalagoekin lotzeko gaitasunaren garrantzia.