Busturialdea-Urdaibaiko entzute prozesuaren emaitzen aurkezpena
Urdaibaik euskal gizartearen Giza Garapen Jasangarrirako ikaskuntza aurreratuaren espazio bilakatzeko beharrezko baldintza guztiak biltzen ditu. Ingurunearen ezaugarriak, lurraldearen transformazio berria bultzatzeko egindako ahalegin instituzional eta sozialak, eta, batez ere, herritarren konpromisoak, talentua eta inbertsioak erakartzea ahalbidetzen dute, eta horrela, gero Euskal Herri osoan eskalatu daitezkeen ekimen zehatz batzuk probatzeko aukera sortzen da.
Txosten honek Busturialdea-Urdaibaiko entzute-prozesuaren ondorio nagusiak jasotzen ditu, Guggenheim Bilbao Museoa eskualdean zabaltzeko aukerari buruz, eta 2025eko uztailean argitaratutako aurreko txostena osatzen du. Prozesu hau 10 hilabetez iraun duen bitartean, 1.002 narrazio indibidual jaso ziren, eta horiek zazpi saio kolektibo bidez kontrastatu ziren. Jasotako informazio guzti hau, Ekoetxean 2025eko abenduaren 1ean eta 2an ospatutako nazioarteko mintegian berrikusi eta aberastu zen.
Euskal instituzioek Urdaibaiko museoa zabaltzeko proiektuarekin jarraitzeari uko egin ondoren ere, dokumentu honek balio izaten jarraitzen du, euskal gizarteak lurraldearen beharrezko trantsizio sozio-ekologikoa nola egin dezakeen eztabaidatzeko informazioa eta ikuspegiak aberasteko.
Entzute-prozesuan bost patroi narratibo identifikatu dira, ekimenaren aurrean eta eskualdearen etorkizunari begira jarrera desberdinak islatzen dituztenak. Nabarmendu behar da ez dela posible gehiengo eta gutxiengoez hitz egitea, baina bai prebalentziez, hau da, maiztasun, dentsitate, argumentazio heldutasun edo denboran errepikapen handiena duten joerez. Prebalentzien interpretazioa narrazioen bolumen, maiztasun eta intentsitateari eta 2025ean egindako zazpi saio kontrastatzaileei esker izan da posible, eta hori guzti hori jasota dago patroi narratiboen aurreko txostenean. Identifikatutako narrazioek kontserbazioa, turismoa, etxebizitza, enplegua eta mugikortasunaren arteko eragin gurutzatuak ikusarazten dituzte. Horregatik, narrazioek islatzen dute eztabaida ez dela soilik museoko zabalkuntzari buruzkoa, baizik eta eskualdearen trantsizio sozio-ekologikoari nola aurre egin eta eskualdeko eragile bakoitzak zer papera jokatu dezakeen aztertzeko.
Desberdintasunak egonda ere, eskualdearen garapenari dagokionez adostasun zabala dago. Jaso diren narrazioen arabera, inork ez du zalantzan jartzen Busturialdea-Urdaibairen babesa eta garapen sozio-ekonomikoa uztartzeko beharra, ezta biosferaren erreserbaren testuingurua ere. Nazioarteko mintegian egiaztatu ahal izan zenez, ez dago horrelako gatazka askorik hain adostasun zabalak sortzen dituenik. Adostasun hauek oinarri bereziak eskaintzen dituzte, eskualdean aniztasunetik abiatuta etorkizun partekatu bat eraikitzeko.
Proiektua baztertzen zuten parte-hartzaileek zein onartzen zutenek edo zalantzak zituztenek, adierazten dute lurraldeak ekin, mugitu eta erabaki estrategikoak hartu behar dituela, biosferaren erreserban garapen berdearen aitzindari gisa. Hasierako “Not In My Back Yard” jarrera (“nire etxetik urrun”, non proiektua baztertzen zuten askok beste toki batzuetan ondo ikusiko zuten) ñabardura gehiago dituen posizio batean bilakatu da, Urdaibai etorkizunean fokalizatuta. Prozesu bera projektuari eta eskualdearen garapenari buruzko ikuspegi desberdinak ikusarazteko eta kontrastatzeko aukera eman du. Elkarrizketa publikoko ariketa honi esker, jarrera guztiek beren diskurtsoetan lehen ez zeuden ñabardurak sartu dituzte, eta elementu komunak zehaztu dira.
Museoa handitzeko proiektuarekin ez jarraitzeko erabakia hartu ondoren, museoaren aurka zeuden erakundeek beren kezkak eta iradokizunak onartu dituzte. Aldi berean, prozesu hori erraztu duten erakundeek, normalean gehiegizkotzat jotzen diren arrisku politiko eta elektoralak hartuz, eskualdea garatzeko apustua ekarpen oso zehatzekin aberastu dute. Eragile sozial eta instituzional horien ahalegin guztiak aintzat hartu beharko lirateke. Zero gehitzen duen norgehiagokan bizi beharrean, entzute-prozesuari esker, eskualde osoak irabaz dezakeen etorkizuneko eszenatoki bat bistaratu ahal izan da.
Eta orain zer?
Hemendik aurrera, erronka ez da eztabaida ixtea, baizik eta eztabaida berriz hastea eta eduki berria ematea, sortutako hutsunea paralisi edo desafekzio bihur ez dadin. Irtenbide puntual berriak planteatu beharrean, jasotako narratibek egungo plan estrategikoa indartzea eskatzen dute, dagoeneko konprometituta dauden azpiegituretan egin beharreko inbertsioak osatuko dituzten ekimen berriekin. Ekimen horiek entzunaldi-prozesuan (Etxebizitza, Garraioa, Kultura, Enplegua, Turismoa, Kultura eta Ekologia) jasotako gaiei heldu beharko liekete, arlo jakin batean ahalegin guztiak egin beharrean. Testuinguru horretan, Guggenheim Bilbao Museoak eskualdean zer beste ekarpen zehatz egin ditzakeen aztertzea iradokitzen da, handitze-proiektuarekin ez jarraitzeko erabakia hartu ondoren.
Jasotakoaren argitan, entzute-prozesua aktibo mantendu liteke (lehendik dauden beste partaidetza-prozesu batzuk integratuz) kontrasterako eta itzulketa publikorako gune egonkor gisa, bere izaera pedagogikoa eta ezagutza aurreratua sortzekoa indartuz. Horrek berekin ekarriko luke ahots berriak sartzen jarraitzea — bereziki gazteak, migratuak eta udalerri txikietako biztanleak —, belaunaldien eta lurraldeen arteko elkarrizketa lantzea, eta garapen-agertoki berriak simulatzeko gai diren tresnak aztertzea. Entzute prozesua, eztabaida zehatz batean agortu beharrean, babesaren eta garapenaren arteko tentsioak kudeatzeko tresna estrategiko bihur liteke, nortasuna, iraunkortasuna eta ongizatea uztartzen dituen proiektu kolektibo bat artikulatuz.
Esperientzia hau kontuan hartuta, esan dezakegu Urdaibaik baldintza guztiak betetzen dituela euskal gizartearen giza garapen iraunkorrerako ikaskuntza-gune aurreratu bihurtzeko. Ingurunearen ezaugarriez gain, erakundeen eta gizartearen ahaleginak lurraldearen eraldaketa berri bat bultzatzeko eta, batez ere, herritarren konpromisoa, talentua eta inbertsioak erakartzea ahalbidetzen dute, ondoren Euskal Herri osora eskalatu daitezkeen ekimen zehatzen multzo bat testatzeko.